đàng thánh giá

Hầu như mọi nhà thờ công giáo đều có trang trí các chặng đàng thánh giá trên tường. Lần lượt bước qua từng chặng, chúng ta sẽ bước đi cùng với Đức Giê-su trên cuộc hành trình ngắn ngủi từ dinh Phi-la-tô ở Giê-ru-sa-lem, nơi ngài bị kết án tử hình, qua thập tự giá và rồi đến nấm mồ của ngài. Hành trình ngắn ngủi, ngoằn ngoèo và khúc khuỷu diễn ra tại một thành phố nóng bức và đầy bụi bặm ở Vùng Trung Đông cách nay hai ngàn năm. Có nghĩa gì khi tái hiện lại con đường ấy ở ngày hôm nay trong mọi nhà thờ từ Alaska cho đến Cape Town ? Con đường ấy vẫn tiếp tục nói lên điều gì ?

Lòng sùng kính này hoa trái của hai truyền thống đối lập nhau nhưng lại đem cho nhau nhiêu kết quả. Một mặt, Thiên Chúa ở khắp mọi nơi. Chúng ta không cần phải đi đến một nơi đặc biệt nào đó để gặp gỡ với Ngài. Thiên Chúa hiện diện như nhau ở Johannesburg hay Jakarta cũng như ở Giê-ru-sa-lem. Mặt khác Thiên Chúa đã trở nên thịt và máu nơi một con người, người ấy đã sống tại một vùng xa xôi hẻo lánh của Đế Quốc La Mã, mà vùng đất ấy vẫn còn hiện hữu cho chúng ta ngày hôm nay, Đất Thánh. Chúng ta đã khơi dậy lên những ý nghĩa sâu sắc đầy thú vị khi hai truyền thống tương phản nhau này cọ sát với nhau !

Những ki-tô hữu ở thế kỷ đầu tin tưởng một cách mạnh mẽ vào sự hiện hữu khắp nơi của Thiên Chúa. Chúng ta không cần đến những nơi thánh để tiếp xúc với Chúa. Đức Giê-su đã nói vơi người phụ nữ Sa-ma-ri-ta bên bờ giếng, “Hãy tin tôi, đã đến giờ mà các ngươi sẽ không còn thờ phượng Cha trên núi hay ở Giê-ru-sa-lem” (Ga 4, 21). Thánh Stê-pha-nô, vị tử đạo tiên khởi, đã bị bắt vì bởi vì ngài “không hề ngừng nói những lời chống lại nơi thánh này” (Cv 6, 13), đến thờ. Sự lan tràn của ki-tô giáo ra khắp vùng Địa Trung Hải và sự phá hủy đền thờ vào năm 70 khắng định niềm tin mới mẻ này vào sự giải phóng khỏi những nơi thánh. Bạn có thể làm người ki-tô hữu ở bất cứ nơi đâu.

Ki-tô giáo có trong bộ nhiễm sắc thể mã di truyền ADN của mình tính toàn cầu hóa ngay từ khởi thủy ! Gregory người Nyssa sống ở thế kỷ thứ tư đã quả quyết “một sự thay đổi nơi chốn không đem ai đó đến gần với Chúa hơn, nhưng nơi đâu mà bạn ở thì nơi đó Thiên Chúa hướng đến với bạn.” Martin Luther đã coi khinh những tín hữu ki-tô giáo sùng bái những nơi thánh : “Vậy bây giờ khi mộ thánh nơi Chúa đã an nghỉ, nó bị người Ả rập Hồi giáo chiếm đóng, thì Thiên Chúa xem nó cũng giống như những cánh đồng cỏ cho bò ở Thụy Sỹ.”

Nhưng từ thủa ban đầu, điều này đã ở trong mối căng thẳng với một truyền thống khác, mà nó đụng đến lòng ham muốn phổ quát có tính tôn giáo là đi hành hương. Ki-tô giáo vẫn gìn giữ lòng yêu mến sống động của người Do Thái đối với Giê-ru-sa-lem và Đền Thánh. “Chúa yêu mến các cổng thành Sion / hơn mọi nơi trú ngụ của Gia-cóp” (Tv 87, 2). Điều này quả quyết là cuộc vượt qua được trần thuật trong Tin mừng Mác-cô bắt rễ trong phiên bản sớm nhất của những chặng đàng thánh giá, như các người đi hành hương bước theo những con đường mà Đức Giê-su đã đi ở những giờ sau cùng (Rowan William, Meeting God in Mark – Gặp gỡ Chúa trong Tin Mừng Mác-cô). Thiên thần nói với người phụ nữ nơi ngôi mộ trống, “hãy nhìn xem nơi họ đã đặt người” (Mc 16, 6). thực vậy ngay từ rất sớm lúc khởi đầu, người ta đã đến và xem.

Việc tôn kính các người tử đạo dẫn đến các cuộc hành hương đến các ngôi mộ của họ. Từ thế kỷ thứ tư trở đi, Thánh Địa trở nên đích điểm nguyên mẫu cho các cuộc hành hương. Mẹ của hoàng đế Constantine, Helena, quả quyết đã tìm thấy ở đó cậy thập tự và ngôi mộ thật của Chúa Giê-su. Những người đi hành hương đến và xem những nơi Đức Giê-su đã sống và chết. Thánh Giê-rô-ni-mô viết cho Marcella, “mỗi khi chúng tôi bước vào trong ngôi mộ, chúng tôi thấy Đấng Cứu Thế đang nằm trong những tấm khăn liệm : nếu chúng ta dừng lại ở đó đúng vào lúc chúng ta vẫn có thể thấy thiên thần ngồi dưới chân ngài và nơi chỗ đầu của ngài là tấm khăn liệm che mặt.”

Nhưng hầu hết các ki-tô hữu ở Tây Âu có thể không bao giờ lên đường đi Giê-ru-sa-lem. Quá xa, quá tốn kém, và hết sức nguy hiểm, đặc biệt vào thời có những xung đột giữa Ki-tô giáo và Hồi giáo. Những chặng đàng thánh giá mở ra vì thế bất cứ ai cũng có thể thực hiện chuyến hành hương của mình mà không cần phải rời khỏi nhà. Bạn chỉ phải đi đến nhà thờ nơi mình sống. Đó là sự hòa giải sáng ngời giữa các niềm tin xung đột, từng niềm tin đều ấp ủ một chân lý đức tin của chúng ta : Thiên Chúa ở khắp mọi nơi, và thật tuyệt vời là ngài đã chia sẻ cuộc đời với chúng ta tại một thời điểm và nơi chốn riêng. Bất cứ đâu trên thế giới này, từ Chicago cho đến Tokyo, bạn có thể bước đi với Giê-su, nhìn thấy ngài ôm hôn mẹ mình và gặp gỡ với những người phụ nữ thành Giê-ru-sa-lem, bị đóng đinh và được mai táng.

Đây là cách thức thể hiện thật xinh đẹp cái cốt lõi của đức tin của chúng ta, mà nó là điều mà Đức Giê-su đã ôm vào lòng bi kịch cuộc đời của từng con người, những chiến thắng và thất bại của chúng ta, niềm vui và nỗi buồn của chúng ta. Trên những chặng đường Thánh giá, chúng ta nhớ lại làm sao Chúa ở với chúng ta, đặc biệt mỗi khi chúng ta ra như bị mắc kẹt và lạc lối. Ngài bước đi cùng chúng ta, và đồng hành với ta khi chúng ta vấp ngã và giúp chúng ta tiếp tục bước tới.

Mọi chuyến bắt đầu bằng bản án tử hình của ngài. Đây là lúc ngài bước vào cuộc vượt qua. Không phải là ngài chịu đau khổ ; mà nó đã bắt đầu rất lâu trước đó. “Vượt qua” nghĩa đen là những điều gì đó làm cho ngài. Ngài bị đối xử như một thứ đồ vật. Ngài bị kết án, ngài bị bắt phải vác thập giá ; ngài bị kiệt sức đến tột cùng ; bị đóng đinh, bị đâm vào cạnh xườn, bị giết chết và được mai táng. Ngài ở với chúng ta những lúc chúng ta cảm thấy rằng cuộc đời này đã vượt khỏi tầm tay của chúng ta, khi chúng ta cảm thấy bị đẩy đi lòng vòng, bị khuất phục nhục nhã, trở thành nạn nhân và bị bóc lột, bị cuốn trôi đi mà chẳng được trợ giúp về với cái chết.

Mỗi chặng đáng thánh giá nhắc chúng ta một khoảnh khắc khi Giê-su ngừng lại. Một “trạm” đơn giản nghĩa là một nơi dừng lại, như xe lửa dừng lại ở nhà ga. Ngài dừng lại để nói với người ta về lòng đồng cảm ; ngài dừng lại khi bị ngã xuống đất vì kiệt sức, không thể tiếp tục ; ngài dừng lại tại Golgotha bởi vì đó là nơi cuối cùng của con đường. Giê-su gần gũi với chúng ta khi chúng ta cũng dừng lại trên con đường của mình và tự nhủ ta có thể tiếp tục nữa hay thôi. Chúng ta lưỡng lự bởi bệnh tật hay thất bại, bởi đau buồn hay thất vọng. Nhưng Giê-su mang lấy, chậm rãi lên đường thánh giá và tiến đến phục sinh, và mang chúng ta cùng đi với chính ngài trong hy vọng. Nào chúng ta cùng tiến bước.